Akciğer kanseri şüphesi olan hastalarda tanı ve evreleme süreci, çoğu zaman birden fazla görüntüleme ve inceleme yönteminin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu süreçte hastaların en sık merak ettiği konulardan biri, PET-CT’nin ne zaman gerekli olduğu ve hangi bilgileri sağladığıdır.
Özellikle akciğerde nodül, kitle ya da şüpheli bir lezyon saptandığında, bu bulgunun yalnızca akciğerde sınırlı olup olmadığını, göğüs boşluğu içindeki lenf bezlerine yayılım gösterip göstermediğini ya da vücudun başka bölgelerinde tutulum bulunup bulunmadığını değerlendirmek gerekir. Bu noktada PET-CT, doğru hastada ve doğru endikasyonla kullanıldığında önemli bilgiler sunan bir inceleme yöntemidir.
PET-CT Nedir?
PET-CT, iki farklı görüntüleme yönteminin tek inceleme içinde birleştirilmiş halidir.
- PET (Pozitron Emisyon Tomografisi), vücuda verilen düşük dozda radyoaktif işaretli glukozun yani şeker molekülünün dokular tarafından tutulma biçimini gösterir.
Bu amaçla 18 Deoksi-floro-glukoz kullanılır. - CT (Bilgisayarlı Tomografi) ise anatomik yapıları ayrıntılı biçimde gösterir.
Bu iki yöntem birlikte kullanıldığında, yalnızca bir lezyonun nerede olduğu değil, aynı zamanda metabolik olarak ne kadar aktif olduğu da değerlendirilebilir. Başka bir ifadeyle PET-CT, bir bulgunun hem yapısal hem de biyolojik davranışına ilişkin bilgi verir.
Kanser hücreleri çoğu zaman normal dokulara göre daha yüksek metabolik aktivite gösterdiği için PET-CT görüntüleme ile daha belirgin hale gelebilir. Ancak bu durum her zaman kanser anlamına gelmez. Enfeksiyonlar, iltihabi süreçler ve bazı iyi huylu hastalıklar da PET-CT’de yüksek tutulum gösterebilir.
PET-CT Her Akciğer Lezyonunda Gerekli midir?
Hayır. Akciğerde saptanan her nodül ya da her şüpheli görüntü için otomatik olarak PET-CT istenmez. Karar; lezyonun boyutuna, yapısına, tomografideki görünümüne, hastanın risk faktörlerine ve klinik şüphe düzeyine göre verilir.
Özellikle küçük nodüllerde PET-CT’nin tanısal katkısı sınırlı olabilir. Bu nedenle doğru soru, “PET-CT iyi bir tetkik midir?” değil; “Bu hastada gerçekten gerekli midir?” sorusudur.
Akciğer Kanseri Şüphesinde PET-CT Ne Zaman İstenir?
PET-CT en sık şu durumlarda gündeme gelir:
- Akciğerde saptanan nodül ya da kitlenin kötü huylu olma olasılığı yüksekse
- Bilgisayarlı tomografide görülen lezyonun daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekiyorsa
- Mediasten adı verilen göğüs orta bölümündeki lenf bezlerinde tutulum şüphesi varsa
- Akciğer dışındaki organlara yayılım yani metastaz araştırılıyorsa
- Cerrahi planlanan hastada ameliyat öncesi evreleme daha net yapılmak isteniyorsa
Akciğer kanserinde tedaviyi belirleyen temel unsurlardan biri hastalığın evresidir. PET-CT, özellikle göğüs içi lenf nodu tutulumu ve uzak metastaz araştırması açısından bu evreleme sürecine önemli katkı sağlayabilir.
PET-CT Hangi Bilgileri Gösterir?
PET-CT, akciğerde görülen bir lezyonun metabolik olarak aktif olup olmadığı konusunda bilgi verir. Bunun yanı sıra şu soruların yanıtlanmasına yardımcı olabilir:
- Göğüs boşluğu içindeki lenf bezlerinde tutulum var mı?
- Kemik, böbreküstü bezi veya diğer organlarda yayılım şüphesi var mı?
- Hastalık yalnızca akciğerde mi sınırlı, yoksa daha geniş bir alana mı yayılmış?
Bu bilgiler özellikle tedavi kararında önemlidir. Çünkü akciğer kanserinde yaklaşım yalnızca tümörün varlığına göre değil, tümörün yayılım derecesine göre belirlenir.
PET-CT Kesin Tanı Koydurur mu?
Hayır. PET-CT kesin tanı koydurmaz.
PET-CT’de artmış tutulum görülmesi, her zaman bunun kanser olduğu anlamına gelmez. Benzer şekilde düşük tutulum izlenmesi de kanseri tamamen dışlamaz. Örneğin:
- enfeksiyonlar,
- tüberküloz,
- sarkoidoz,
- inflamatuvar (iltihabi) hastalıklar,
- bazı romatizmal hastalıkların akciğer tutulumları
- bazı meslek hastalıkları
PET-CT’de yüksek tutulum gösterebilir.
Buna karşılık bazı küçük kanserler ya da daha düşük metabolik aktivite gösteren kanserler tutulum göstermeyebilir. Bu nedenle PET-CT, şüpheyi güçlendirebilir ya da zayıflatabilir; ancak kesin tanı biyopsi veya patolojik inceleme ile konur.
PET-CT ile Bilgisayarlı Tomografi Arasındaki Fark Nedir?
Bilgisayarlı tomografi daha çok yapısal bilgi verir. Yani lezyonun boyutu, sınırları, yerleşimi ve çevre dokularla ilişkisi konusunda ayrıntılı görüntü sağlar.
PET ise lezyonun biyolojik davranışını, başka bir ifadeyle metabolik aktivitesini gösterir.
PET-CT bu iki veriyi bir araya getirdiği için, lezyonun hem anatomik hem de fonksiyonel yönünün birlikte değerlendirilmesine olanak tanır. Bu nedenle bazı hastalarda tek başına tomografiden daha fazla bilgi sağlayabilir. Ancak yine de PET-CT, tomografinin yerini alan bir tetkik değil; onu tamamlayan bir yöntem olarak görülmelidir.
PET-CT Özellikle Hangi Hastalarda Daha Değerlidir?
PET-CT en çok, akciğer kanseri ihtimalinin anlamlı olduğu ve evreleme sonucunun tedavi kararını doğrudan etkileyeceği hastalarda değer taşır. Özellikle:
- cerrahi düşünülen hastalarda,
- mediastinal lenf bezi tutulumu şüphesi olan olgularda,
- akciğer dışı yayılım ihtimali araştırılan hastalarda,
- tomografide görülen bulgunun klinik karşılığı netleştirilmeye çalışılan durumlarda
önemli katkı sağlar.
Buna karşılık her öksürükte, her küçük nodülde ya da her düşük riskli hastada PET-CT’ye yönelmek doğru değildir. Gereksiz PET-CT istemek hem yanlış yorumlara hem de gereksiz kaygıya yol açar.
PET-CT Öncesinde Nelere Dikkat Edilmelidir?
PET-CT’nin sağlıklı yorumlanabilmesi için bazı klinik ayrıntıların bilinmesi gerekir. Özellikle:
- hastanın kan şekeri düzeyi,
- aktif enfeksiyon varlığı,
- yakın zamanda geçirilmiş cerrahi işlem,
- biyopsi öyküsü,
- radyoterapi uygulanıp uygulanmadığı
gibi durumlar görüntüleme bulgularını etkileyebilir.
PET-CT Sonucu Nasıl Yorumlanmalıdır?
PET-CT sonucu hiçbir zaman tek başına yorumlanmamalıdır. Bu tetkik;
- hastanın klinik öyküsü,
- sigara kullanımı,
- aile öyküsü,
- mesleksel ve çevresel maruziyetleri,
- akciğer tomografisi,
- muayene bulguları,
- gerekiyorsa bronkoskopi ve biyopsi sonucu
ile birlikte değerlendirilmelidir.
PET-CT’de tutulum artışı görülmesi önemli bir bulgudur; ancak bunun enfeksiyon mu, inflamasyon mu, yoksa kanser lehine bir durum mu olduğu, ancak klinik bütünlük içinde anlaşılabilir. Aynı şekilde anlamlı tutulum saptanmaması da ileri inceleme ihtiyacını her zaman ortadan kaldırmaz.
PET-CT’nin Sınırları Nelerdir?
PET-CT çok değerli bir yöntemdir; ancak kusursuz değildir. PET-CT’yi “kesin karar veren test” olarak değil, güçlü bir yardımcı araç olarak değerlendirmek gerekir.
- Küçük lezyonlarda duyarlılığı azalabilir (6-8 mm’den küçük lezyonlarda hassasiyeti düşüktür).
- Enfeksiyonlar ve iltihabi hastalıklar yalancı pozitif sonuçlara yol açabilir.
- Bazı tümörler düşük metabolik aktivite gösterebilir.
Özellikle kadınlarda daha çok görülen bazı kanser (adenokanser) tipleri PET-CT’de yüksek tutulum göstermez.
Bazı tümörlerde ise farklı PET-CT yöntemleri uygulanır.
PET-CT Çeşitleri Nelerdir?
- F18-FDG PET-CT: En sık kullanılan standart yöntemdir.
- Ga-68 DOTA-TATE PET-CT: Nöroendokrin tümörlerin (hormon üreten nadir tümörler) teşhis ve evrelemesinde kullanılan özelleşmiş bir tarama türüdür. Özellikle karsinoid tümörlerde kullanılır.
- FAPI PET-CT: Klasik FDG PET-CT yönteminde düşük tutulum gösteren (görüntülenmesi zor olan) belirli kanser türlerinin ve tümör çevresindeki bağ dokusunun tespit edilmesinde kullanılan yeni nesil bir taramadır.
- Galyum 68 PSMA PET-CT: Prostat kanseri hücrelerine bağlanarak tümörün vücuttaki yayılımını (metastaz) ve nüks durumlarını yüksek hassasiyetle görüntülemek için uygulanır.
- F18-FES (Cerianna) PET-CT: Östrojen reseptörü pozitif olan meme kanserlerinin değerlendirilmesinde ve yayılımının tespit edilmesinde kullanılır.
- Kardiyak PET-CT: Kalp kasındaki canlılığı ve kan akışını değerlendirmek için (Kanser dışı durumlarda) kullanılır.
Vurgulanması gereken temel nokta şudur: PET-CT çok yararlı bir incelemedir, her hastada gerekli değildir, tek başına kesin tanı koydurmaz. Bu incelemenin anlamı, ancak hastanın tomografi bulguları, klinik öyküsü, risk faktörleri ile birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkar. Kesin tanı patolojik inceleme ile konulabilir.
Bizi Facebook, Instagram ve Youtube kanallarımızdan takip edebilirsiniz.
